Niels Zagema van de Nationale Jeugdraad pleitte in Brussel niet voor een leeftijdsgrens, maar voor minder snelle algoritmes in socialemedia-apps. ‘Onze hersenen moeten onze duimen kunnen bijhouden.’

Op zijn tiende had Niels Zagema (24) al een Hyves-account en hij zat de afgelopen jaren regelmatig negen uur per dag op zijn telefoon, vooral door het kijken van YouTube-filmpjes.

En hij is niet de enige. Generatie Z (geboren tussen 1996 en 2010) heeft een totale schermtijd van gemiddeld 9,2 uur per dag, zo bleek vorig jaar uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid. Daarvan is gemiddeld 4,2 uur op de smartphone. In die uren wordt er flink wat op sociale media gescrold. “Bijna alle jongeren geven aan: zonder dat we het doorhebben, zitten we gewoon te lang op onze telefoon”, vertelt Zagema.

Tegenwoordig heeft de student robotica uit Enschede daar minder tijd voor. Naast zijn studie is hij jongerenvertegenwoordiger Europese Zaken voor de Nationale Jeugdraad. Zo praatte hij mee in Brussel over juist die sociale media.

‘Nodig ons ook uit’

Er is steeds meer aandacht voor de negatieve gevolgen van apps als Instagram, TikTok en Snapchat voor de mentale gezondheid van jongeren. Eerder dit jaar stemde het Franse parlement, in navolging van Australië, voor een verbod op sociale media voor kinderen tot 15 jaar. Vorige maand volgde het Verenigd Koninkrijk met vergelijkbare plannen.

Zagema nam deel aan het EU-adviespanel dat deze week zijn advies publiceerde over de online veiligheid van minderjarigen. Het drukt ouders op het hart om kinderen van 3 tot 12 jaar uitsluitend sociale media te laten gebruiken onder hun toeziend oog, of voor educatieve doeleinden. Tot 18 jaar moeten jongeren geleidelijk meer digitale zelfstandigheid krijgen.

Quote van Niels Zagema .

‘Je kunt wel een verbod instellen, maar als iemand dertien, vijftien of zestien wordt en wél op sociale media mag, moet dat ook goed gaan.’

Niels Zagema

Dat jongeren mochten meepraten over dat advies, is eigenlijk aan Zagema en zijn ‘collega’s’ te danken. Toen zij zagen dat er maar weinig jongeren op de deelnemerslijst stonden, stelde hij voor om aan te schuiven.

Zagema zit al in een persoonlijke jongerenadviesraad die Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, negen maanden geleden oprichtte. De eerste vergadering ging over sociale media. “Wij zeiden: nodig ons ook uit voor die expertraad, want wij denken dat de jongerenstem daar ook vertegenwoordigd moet worden.”

De video’s worden steeds extremer

Een leeftijdsgrens is volgens Zagema geen oplossing. “Je kunt wel een verbod instellen, maar als iemand dertien, vijftien of zestien wordt en wél op sociale media mag, moet dat ook goed gaan. De verslavende en schadelijke elementen moeten worden aangepakt.”

Die verslaving en schade komen volgens Zagema doordat we niet altijd merken hoe techbedrijven op onze instincten inspelen. Zo hebben veel apps een ingebouwd ‘periodiek variabel beloningssysteem’. Oftewel, als je leuke content ziet, geeft dat dopamine. Alleen is niet elke video even stimulerend.

“Je weet dus niet wanneer je weer een leuke video krijgt. Maar omdat je dopamine wilt, loop je maar te scrollen op zoek naar de volgende hit. Tegelijk raak je er meer verdoofd voor, dus duurt het langer en worden de video’s extremer. Dat zorgt ervoor dat je meer gefocust raakt op die sociale media en minder op je omgeving.”

Zo blijf je onbewust kijken om er verbaasd achter te komen dat er vijf uur zijn verstreken. Tijdverspilling is één ding, zorgen zijn er ook over andere gevolgen van excessief socialemediagebruik. Denk aan verslaving, cyberpesten en misleidende advertenties. “De digitale wereld is zo divers als de fysieke wereld, en de problemen daarvan ook”, zegt Zagema.

Big tech-trucjes

Jongeren op het internet lijken zelf kritischer te worden op bepaald socialemediagebruik. Brainrot werd een populair woord om content te beschrijven die volgens Zagema ‘niet logisch, maar toch aanstekelijk is, waarin veel gebeurt zonder een bepaald doel’. Denk aan een geanimeerd hoofd dat op een muziekje ronddraait in een wc-pot. “Het is het gevoel van halve spijt na het kijken van die filmpjes.”

Maar tegelijk zijn allerlei sociale media niet meer weg te denken uit het leven van veel jongeren. “Ik ben zelf van de school die zegt dat sociale media niet inherent slecht zijn. Ik zie ook veel positieve kanten. We moeten specifiek kijken waar jongeren baat bij kunnen hebben.”

Zagema pleit daarom niet voor een verbod, maar voor meer ‘frictie’ in de snelle online wereld. Dat kan door bepaalde functies EU-breed verplicht uit te schakelen tot een bepaalde leeftijd, strengere regels voor algoritmes, of een sterke Digital Fairness Act, wetgeving die verslavende elementen aan banden moet leggen. Zo lang appgebruikers maar een klein beetje moeite moeten doen om informatie, amusement en sociale contacten te vinden.

“Onze hersenen moeten onze duimen kunnen bijbenen, zodat we ons voldoende bewust zijn van wat we doen op het internet. Als we alles vanzelf laten gaan met algoritmes, controleert het systeem ons en wij niet het systeem. We moeten een einde maken aan de trucs die big tech ongereguleerd op ons loslaat.”

Bron: Trouw / https://archive.is/oNzWz